REKLAMA

Podobieństwa i różnice metody Bobath i PNF

Głównym celem metody PNF jest odbudowa czynności ruchowych (reedukacja) podporządkowana fizjologicznej sekwencji rozwoju ruchowego i prowadzona w oparciu o ruchy zbliżone do tych, jakie się wykonuje w życiu codziennym. Postępowanie oparte jest o sumowanie się różnego rodzaju bodżców aferentnych (głównie wzrokowych, słuchowych, proprioceptywnych, dotykowych i równoważnych). W metodzie tej rezygnuje się z izolowanych ruchów w pojedynczych stawach i w typowych płaszczyznach. Całość ruchu jest wynikiem świadomych starań pacjenta, wspieranych elementami torującymi, do których można zaliczyć rozciągnięcie mięśni i innych elementów okołostatwowych , ciąg i nacisk, wzmocnienie aktywności mięśni poprzez odpowiednio stawiany opór, właściwy chwyt oraz zapewnienie odpowiednich warunków i kolejności pracy mięśni.

Ćwiczenia wykonuje się zwykle jednym z wielu sposobów, z których każdy ma inne zastosowanie. Do podstawowych technik stosowanych w tej metodzie można wymienic:

  • Powtarzane skurcze – należące to tzw. Technik agonistycznych i służące głównie wyuczeniu ruchu oraz rozwijaniu siły i wytrzymałości mięśniowej;
  • Rytmiczne zapoczątkowanie ruchu – należące do tej samej grupy, stosowane u osób, które mają problemy z rozpoczęciem ruchu ( sztywność, spastyczność );
  • Zmiana kierunku ruchu na przeciwny – jako nieodłączna składowa dla większości ruchów wykonywanych w życiu codziennym. Należy do grupy technik antagonistycznych, stosuje się tu 3 zasadnicze warianty ćwiczeń powrotnych - powolne zmiany kierunku ruchów, powolne zmiany kierunku ruchu z „trzymaniem” i rytmiczną stabilizacją;
  • Techniki rozlużniające – z ruchem biernym lub czynnym poza zakres ograniczenia ruchomości, ale po uprzednim rozlużnieniu, które uzyskuje się przede wszystkim na drodze poizometrycznej relaksacji
  • Dodatkowe środki fizykalne jako uzupełnienie powyższych technik

Podstawę dla powyższych technik stanowią wzorce kompleksów ruchowych, które są wzorcami ruchów globalnych przebiegających trójpłaszczyznowo i zawierające składową rotacyjną. Wszytskie wzorce mają swoją nazwę , odzwierciedlającą kierunek ruchu , bądż ruch zachodzący w stawie bliższym ( pozycję końcową ). Każdemu wzorcowi odpowiada wzorzec antagonistyczny ( powrotny ). Pozycja końcowa jednego wzorca jest pozycją wyjściową dla innego ( antagonistycznego ). W zależności od potrzeb i możliwości pacjenta, ustala się program leczenia, odrestaurowujący jak gdyby różne fazy rozwoju ruchowego. Ćwiczenia te można podzielić na następujące etapy:

  • Przetaczanie z leżenia tyłem do leżenia przodem;
  • Ćwiczenie równowagi w leżeniu bokiem
  • Przetaczanie z leżenia przodem do leżenia tyłem;
  • Ćwiczenie dolnej części tułowia;
  • Pełzanie do przodu i tyłu;
  • Unoszenie się do tzw.pozycji kolanowo-łokciowej i ćwiczenie równowagi w tej pozycji;
  • Podnoszenie się do klęku podpartego, „huśtanie się” w tej pozycji oraz ćwiczenie w niej równowagi;
  • Poruszanie się w klęku podpartym
  • Przejścia z klęku podpartego do pozycji „czworonożnej” oraz czworakowanie w tej pozycji;
  • Przejścia do siadu z leżenia oraz ćwiczenia równowagi w tej pozycji
  • Przejścia do klęku prostego i ćwiczenia równowagi w tej pozycji;
  • Przejścia do pozycji stojącej z klęku prostego zwieszonego, ćwiczenie równowagi w tej pozycji oraz stawianie kroków.

Dodatkowe ćwiczenia koncentrują się wokół dwóch aspektów – samowystarczalności pacjenta oraz ważnych dla życia funkcji tj. oddechu i poprawy jego mechaniki, ruchów oczu, ust i języka oraz połykania, a także stymulacji pęcherza i jelit oraz reedukacji mięśni twarzy. W metodzie Bobath można wyróżnić 2 oddzielne metody – usprawniania dzieci dotkniętych mózgowym porażeniem dziecięcy oraz usprawniania dorosłych z hemiplegią. W pierwszym przypadku całość postępowania zmierza do poprawy samodzielności dziecka upośledzonego motorycznie. Uzyskuje się to poprzez wypracowanie u niego umiejętności utrzymywania prawidłowej postawy ciała w różnych pozycjach a w szczególności umiejętności zmiany pozycji w sposób jak najbardziej fizjologiczny. Terapeuta pracuje nad normalizacją wielkości i rozkładu napięcia mięśniowego oraz wyzwoleniu wzorców postawy i ruchu dziecka spod wpływu nieprawidłowych, prymitywnych odruchów postawy, a także jednocześnie na ułatwianiu wzorców opartych na prawidłowych reakcjach nastawczych i równoważnych. Techniki hamowania i ułatwiania służą również wzajemnej współpracy grup mięśniowych, w celu uzyskania swobodnego ruchu w zakresie dużej motoryki. Wyzwalane ruchy czynne mają początkowo charakter odruchowy, lecz wielokrotnie powtarzane stanowią podstawę dla póżniejszych prawidłowych ruchów dowolnych ( świadomych ). Całość postępowania bazuje na poruszaniu punktami kluczowymi ( tj. głową, szyją, obręczami, kończynami i innymi ), które wpływają na ukształtowanie się prawidłowych odruchów postawy i równowagi oraz ułatwiają zbliżony do normalnego rozwój dziecka. Stosowane tu ćwiczenia można podzielić na 4 grupy:

  • Ćwiczenia regulujące ustawienie głowy w przestrzeni oraz prawidłowe ułożenie głowy względem ciała;
  • Ćwiczenia polegające na ułatwieniu ruchów ciała dziecka za pomocą zmian ułożenia punktów kluczowych;
  • Ćwiczenia wyrabiające odruch równowagi;
  • Ćwiczenia wyrabiające odruch obronny.

Rozwój czynności ruchowych związany jest z odpowiednim odbieraniem bodzców dotykowych, proprioceptywnych, przedsionkowych, wzrokowych oraz ze stopniowym kształtowaniem somatognozji. Dlatego też manipulowanie punktami kluczowymi ma umożliwić dziecku gromadzenie prawidłowych odczuć sesnomotorycznych. W usprawnianiu hemiplegików podstawą postępowania jest również hamowanie oparte o zmianę ułożenia punktów kluczowych, które poprzedza aktywizację pacjenta. Nadrzędną sprawą jest zwalczanie spastyczności, z czym wiąże się dobieranie tylko takich ułożeń i ćwiczeń, które nie wyzwalają patologicznych reakcji odruchowych. Można tu wyróżnić 4 etapy usprawniania:

1. unikanie większych wysiłków przez kk zdrowe oraz podejmowania kompensacji ubytków ruchowych przez tę stronę, gdyż sprzyja to utracie pamięci ruchowej i utrudnia dalsze usprawnianie. Należy zwracać tu uwagę na ułożenie pacjenta i różnych części jego ciała w różnych pozycjach. Pacjent ma patrzyć na stronę chorą. Stosuje się tu niebolesne i wygodne pozycje terapeutyczne – zmieniane co 2 godziny. Pacjent ćwiczy zmiany pozycji w łóżku, przygotowuje się go do siadania, stania i chodzenia oraz usprawnia się kg. Składowe dotyczące sprawności kk są dodatkowo rozkładane na takie elementy jak, np.: praca nad kontrolą nogi, kończyny górnej, mobilizacją barku itp. Dodatkowo stosuje się tu ćwiczenia równoważne.
2. częściowo pokrywa się z ćwiczeniami wykonywanymi na 1-wszym etapie, lecz zmierza się tu do ćwiczenia w siadzie i staniu, w pozycji pronacyjnej, czworonożnej i w klęku. Na tym
etapie kładzie się nacisk na ćwiczenia chodu oraz opanowanie kontroli ruchu ramienia i niezależnego poruszania łokcia.
3. tu doskonali się chód i czynności kg.
4. poświęcony jest dalszemu doskonaleniu funkcji niedowładnej ręki.

PODSUMOWANIE

  • Bazą dla obu metod jest doskonała znajomość rozwoju neurofizjologicznego i podstaw anatomii człowieka.
  • Każda opiera się na torowaniu nerwowo-mięśniowym z tą różnicą, że w met.Bobath torowanie poprzedza hamowanie nieprawidłowej aktywności.
  • W PNF głównym celem jest reedukacja czynności ruchowych, w Bobath’cie dla dzieci stworzenie warunków do prawidłowego rozwoju sensomotorycznego, w Bobath’cie dla dorosłych dąży się do zwalczania spastyczności, która jest żródłem zaburzeń czucia ruchu.
  • Każda metoda zmierza do usamodzielnienia się pacjenta, by mógł on wykonywać czynności życia codziennego, w Bobath’cie dla dzieci zmierza się do przygotowania dziecka do uczestnictwa w normalnym życiu rodzinnym i społecznym
  • W PNF’ie reedukacja wspomagana jest wcześniejszymi doświadczeniami, pochodzącymi ze schematów rozwoju ruchowego jak i wielozmysłowego bodżcowania, w Bobath’cie dla dzieci terapia polega na dostarczeniu prawidłowych doświadczeń ruchowych i również na wielozmysłowym bodżcowaniu,(dziecko dopiero gromadzi prawidłowe doświadczenia ruch.)
  • W PNF’ie i Bobath’cie dla dorosłych całość ruchu jest wynikiem świadomych starań pacjenta, w B. Dla dzieci wyzwalane ruchy czynne początkowo mają charakter odruchowy, które póżniej jednak umożliwiają świadomą aktywność ruchową
  • W obu, każdy ruch, podporządkowany fizjologicznej sekwencji rozwoju ruchowego wspierany jest elementami torującymi
  • Torowanie w Bobath’cie polega na manipulacji punktami kluczowymi, w PNF’ie na rozciągnięciu mm i elementów okołostawowych, ciągu, nacisku, wzmocnieniu aktywności mięśni poprzez odpowiednio stawiany opór, właściwym chwycie oraz zapewnieniu odpowiednich warunków i kolejności pracy mięśni
  • W PNF’ie cwiczenia można wykonywać różnymi technikami, wśród których należy wymienić: powtarzane skurcze, rytmiczne zapoczątkowanie ruchu, zmiana kierunku ruchu na przeciwny, techniki rozlużnaijące oraz dodatkowe środki fizykalne, w Bobath’cie dla dzieci stosowane ćwiczenia można podzielić na ćwiczenia: regulujące ustawienie głowy w przestrzeni oraz prawidłowe ułożenie głowy względem ciała; polegające na ułatwieniu ruchów
  • ciała dziecka za pomocą zmian ułożenia punktów kluczowych; wyrabiające odruch równowagi oraz wyrabiające odruch obronny, w Bobath’cie dla dorosłych wyróżnić można 4 etapy usprawniania: pierwsze 2 etapy maja wartość raczej profilaktyczna, a dopiero w trzecim okresie rozpoczyna się właściwy trening
  • W każdej metodzie akty ruchowe są ruchami naturalnymi i globalnymi przebiegającymi międzypłaszczyznowo ze składową rotacyjną
  • Obie terapie są zgodne z potrzebami ruchowymi pacjenta, które mają być bezbolesne i funkcjonalne oraz wzorowane są na naturalnych ruchach zdrowego człowieka
  • PNF opiera się na potencjale nieuszkodzonych bądż najsprawniejszych sfer ruchowych i wykorzystuje je do pozyskiwania aktywności motorycznej w słabszych lub uszkodzonych obszarach narządu ruchu, Bobath natomiast wykorzystuje hamowanie nieprawidłowych reakcji, które samo przez się ułatwia normalną aktywność
  • W obu terapiach wszystkie oddziaływania muszą być wykonywane tak, aby nie utrwalać patologii. W Bobath’cie dla dzieci bardzo ważne są prawidłowe o wykonywane zabiegi pielęgnacyjne, karmienie, noszenie dziecka, czy zabawa z nim, bowiem są one odpowiednimi momentami do utrwalania ruchów ćwiczonych przez fizjoterapeutę
  • W żadnej z metod nie ma ścisłych schematów postępowania, rodzaj, tempo i rytm ćwiczeńdobierany jest indywidualnie
  • Obie mają niewielkie wymagania sprzętowe.

Masz ciekawy materiał który mógłby być opublikowny na naszej stronie? Przeslij go do nas!

Widzisz błąd? Prosimy daj nam znać: [email protected]

Podoba Ci się nasz artykuł? Pokaż go znajomym: