REKLAMA

Badanie neurologiczne pacjenta

WYWIAD :

  • w przypadku gdy pacjent sam nie jest w stanie podać wszystkich szczegółów należy zebrać wywiad od innych np. rodziny, świadków

główna skarga chorego :

  • trzeba dokładnie ustalić co pacjent rozumie pod danym pojęciem
  • określić zasięg objawów ubytkowych np. czy niedowład uniemożliwia wykonywanie jakiejś czynności

początek choroby :

  • jak zaczęła się choroba ?
  • czy nagle ,w ciągu sekund, minut, godzin, dni, tygodni,miesięcy, lat ?

dynamika rozwoju objawów :

  • czy choroba postępuje, stopniowo, czy skokowo ?
  • czy po okresie pogorszenia nastąpiła stabilizacja ?
  • czy dolegliwości powracają co jakiś czas ?
  • które objawy były wcześniej, a które później ?
  • jeśli objawy występują co pewien czas, spytać jak często się pojawiają i jak długo utrzymują
  • używać pojęć czynnościowych np.może chodzić, biegać,chodzić o lasce

czynniki wyzwalające i przynoszące ulgę :

dotychczasowe leczenie i wykonywane badania :

inne objawy neurologiczne :

  • obecnie i przeszłości
  • bóle głowy szczególnie z tow. nudnościami i wymiotami
  • napady drgawek
  • omdlenia
  • krótkoterminowa utrata przytomności
  • drętwienie, mrowienie kończyn
  • osłabienie siły mięśniowej któreś z kończyn
  • zaburzenia czynności zwieraczy (nietrzymanie moczu, stolca, zatrzymanie moczu, zaparcia)
  • zaburzenia wzroku:
    • podwójne widzenie
    • widzenie zamglone
    • utrata wzroku
    • zaburzenia w polu widzenia
  • zawroty głowy z uczuciem wirowania otoczenia
  • niemożność utrzymania równowagi
  • ruchy mimowolne
  • zaburzenia pojmowania, pamięci, zapamiętywania
  • niemożność mówienia, lub rozumienia mowy
  • osłabienie ostrości słuchu
  • bóle kręgosłupa
  • bóle twarzy
  • zab. połykania
  • zab. snu
  • zmiany nastroju
  • upośledzenie zdolności do pracy

obecny stan neurologiczny :

  • jakie czynności pacjent jest w stanie obecnie wykonać
  • czy potrafi samodzielnie jeść, umyć się, iść do ubikacji itp.

przebyte choroby :

  • urazy czaszkowo-mózgowe
  • zapalenie opon i mózgu
  • nadciśnienie tętnicze, ChNS, miażdżyca
  • cukrzyca
  • nowotwory
  • kiła, gruźlica
  • stosowanie używek (nikotyna, alkohol)
  • narażenie na działanie trucizn

wywiad okołoporodowy :

  • w czasie ciąży i porodu występowały jakieś nieprawidłowości

wywiad rodzinny i środowiskowy :

  • czy ktoś z rodziny cierpi, lub leczył się na podobne dolegliwości
  • warunki życiowe

MODELOWA OCENA WYWIADU :

  • po zebraniu wywiadu od chorego i ew. od jego otoczenia staramy się ułożyć ze zbioru uzyskanych informacji model wywiadu charakterystyczny dla danej grupy chorobowej

model naczyniowy :

  • nagłe objawy
  • deficyt neurologiczny (niedowład połowiczy, afazja, zab. czucia, zawroty głowy)
  • często obecność ChNS, miażdżycy, nadciśnienia, cukrzycy

model zapalny :

  • ogólna infekcja z temperaturą często poprzedzjąca objawy neurologiczne
  • ostry ból głowy
  • cechy zespołu wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego
  • deficyt neurologiczny
  • częste ilościowe i jakościowe zab. świadomości
  • objawy oponowe wczesne (przeczulica) i późne (sztywność karku)

model nowotworowy :

  • wolno narastające objawy często poprzedzone ogniskowym napadem padaczkowym
  • wolniej, lub szybciej nasilający się deficyt neurologiczny
  • w końcowej fazie zesp. wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego
  • utrata m.c

model urazowy :

  • wywiad wypadkowy
  • w okresie ostrym zab. przytomności, nudności, wymioty, bóle i zawroty głowy, często tow. deficyt neurologiczny (zab. kontaktu słownego, zab. motoryki ogólnej, anizokoria)
  • w okresie późnym narastająca męczliwość, zaburzenia pamięci, otępienie, objawy piramidowe, móżdżkowe, pozapiramidowe

model zwrodnieniowy :

  • wolno narastające (szereg lat) objawy ogniskowe
  • często dominują zab. pamięci, otępienie
  • mogą towarzyszyć obj. piramidowe, móżdżkowe, pozapiramidowe

model toksyczny :

  • wywiad świadczący o możliwości zatrucia

- w okresie ostrym :

  • nudności, wymioty
  • biegunka
  • zab. kontaktu
  • w okresie póżnym :
    • objawy rzekomonerwicowe (bóle i zawroty głowy)
    • obj. encefalopatyczne (osłabienie, drażliwość, zab. snu i pamięci)
    • obj. polineuropatyczne (bóle i parestezje kończyn)

 BADANIE GŁOWY :

oglądanie :

  • kształt
  • symetria czaszki, proporcje poszscz. części
  • owłosienie
  • zmiany barwnikowe
  • obecność zranień, blizn i ubytków
  • obecność zgrubień kostnych

badanie palpacyjne :

  • zgrubienia i nierówności

opukiwanie :

  • mocno
  • miejscowa bolesność :
    • złamania
    • ogniskowe procesy mózgowe
  • zmiany odgłosu opukowego:
    • rozstęp szwów

osłuchwanie :

  • szmer synchroniczny z tętnem, słabnie, lub znika po uciśnięciu t. szyjnej, chory słyszy szmer :
    • naczyniaki tętniczo-żylne
    • guzy obficie unaczynione

BADANIE NERWÓW CZASZKOWYCH :

  • uszkodzenia nn. czaszkowych mogą być wynikiem :
    • uszkodzenia w obrębie nerwu
    • uszkodzenia w obrębie jądra nerwu
    • zmian w obrębie szlaków prowadzących do kory i z kory mózgu, międzymózgowia, móżdżku, pnia mózgu
    • uogólnionych zmian chorobowych dot. nerwów, lub mięśni

BADANIE NERWU WĘCHOWEGO (I) :

badanie :

  • sprawdzić drożność nosa
  • polecamy choremu wąchać z otwartej buteleczki różne wonne substancje (ale nie substancje silnie drażniące tj. amoniak, HCl, bo one podrażniają n.V)
  • każdy nerw badamy oddzielnie zaciskając palcem drugi otwór nosa

odchylenia :

  • anosmia – zniesienie węchu, chory w ogóle nie odróżnia zapachów
  • hyposmia – upośledzenie węchu, chory podaje,że czuje zapach, ale nie potrafi go zidentyfikować
  • może wystąpić w zmianach miejscowych np. nieżyt nosa
  • najczęstszymi przyczynami hyposmii i anosmii są :
    • zmiany zapalne części węchowej błony śluzowej jamy ustnej
    • złamania w obrębie przedniego dołu czaszki (przerwanie nitek węchowych, stłuczenie opuszki)
    • upadek na tyłogłowie (uszkodzenie opuszki w mechaniźmie przeciwuderzenia)
    • guz przedniego dołu czaszki (oponiak rynienki nerwowej, glejak opuszki, lub płata czołowego, tętniak)
    • zmiany zapalne (kiła, zapalenie opon mózgowych)
    • krwotok podpajęczynówkowy
    • cukrzyca
    • choroba Alzheimera
    • choroba Parkinsona
  • hyperosmia – nadwrażliwość węchowa :
    • często jest somatyzacją depresji
  • cacosmia – halucynacje węchowe :
    • napady częściowe proste często przechodzące w częściowe złozone (podrażnienie haka hipokampa, jądra migdałowatego, lub podstawy płata skroniowego przez guz, lub bliznę glejową)
    • psychozy (brak krytycyzmu)

BADANIE NERWU WZROKOWEGO (II) :

  • oglądanie tarczy n. wzrokowego :
    • za pomocą wziernika (bad. dna oka)
    • bladoróżowy krążek
    • wyraźne granice, brzeg nosowy nieco zatarty
    • w części środkowej białawe fizjologiczne zagłębienie
    • z zagłębienia wychodzą rozgałęzienia a. centralis retinae i wnikają żyły siatkówki
  • obrzęk tarczy :
    • spowodowany jest upośledzeniem odpływu krwi żylnej
    • tarcza jest uniesiona, ma zatarte granice, naczynia żylne są poszerzone, niekiedy pojawiają się wybroczyny
  • przyczyny obrzęku tarczy :
    • ↑ ciśnienia śródczaszkowego
    • zapalenie nerwu wzrokowego
    • zaburzenia krążenia tętniczego w siatkówce i choroby naczyń siatkówki
    • guzy oczodołu
    • znaczny ↑ stężenia białka w PMR
    • choroby krwi :
      • znacznego stopnia anemia, czy policytemia
    • badanie pola widzenia :
    • pole widzenia jest to przestrzeń, którą ogarniamy nieruchomym okiem
    • w czasie badania chory nie może poruszać gałkami ocznymi

Metoda konfrontacyjna :

  • porównanie pola widzenia badanego i badającego (przy założeniu, że badający ma prawidłowe)
  • badany i lekarz siedzą naprzeciw siebie w odl. ok. 0,5 m.
  • badany tyłem do źródła światła
  • głowa badanego i lekarza są na tym samym poziomie i w tym samym ustawieniu
  • każde oko badamy osobno
  • podczas badania oka prawego lekarz zasłania sobie oko prawe, a pacjent lewe
  • chory wpatruje się okiem prawym w żrenicę oka lewego lekarza
  • podczas badania lekarz porusza palcem w płaszczyżnie znajdującej się w równej odległości od lekarza i badanego, lekarz porusza palcem od obwodu ku środkowi z róznych stron
  • (góra, doł, skroń, nos)
  • badany ma podać kiedy zobaczy palec
  • zakłada się że lekarz nie ma zaburzeń poal widzenia

Metoda orientacyjna :

  • zorientowanie się czy chory nie ma hemianopsji
  • rysujemy linię poziomą dł. ok. 20 cm. (może być stetoskop)
  • chory zamyka 1 oko
  • polecamy podzielić choremu linię na 2 równe części
  • tak samo postępujemy z linią pionową
  • chory z anopsją :
    • dzieli linię na 2 nierówne części ponieważ nie widzi linii w całości
    • dłuższy odcinek linii wskazuje na stronę ubytku pola widzenia

Badanie za pomocą perymetru :

  • badanie dokładnie odzwierciedlające pole widzenia
  • interpretacja:
    • ubytek pola widzenia dotyczy obu oczu nie uszkodzenie przed skrzyżowaniem
    • tak
      • siatkówka, lub n. wzrokowy
    • ubytek jednoimienny nie
      • ( te same połowy pola widzenia ) niedowidzenie skroniowe obustronne ?
  • tak nie
  • tak
  • uszkodzenie niedowidzenie
  • jednakowe ubytki w obu oczach skrzyżowania obwodowe obustr. nie ?
  • tak nie
  • w której części pola widzenia występują ubytki ?
  • uszkodzenie pasma wzrokowego
  • obustr. uszkodzenie siatkówki, lub n. II
  • niedowidzenie połowicze dolne kwadranty górne kwadranty
  • widzenie plamkowe zachowane ? uszkodzenie w uszkodzenie w płacie tak nie płacie ciemieniowym skroniowym
  • uszkodzenie kory uszkodzenie potylicznej promienistości wzrokowej
  • niedowidzenie w 1 oku - uszkodzenie umiejscowione przed chiasma opticum
  • niedowidzenie skroniowe obustronne - uszkodzenie chiasma opticum
  • niedowidzenie jednoimienne - uszkodzenie za chiasma opticum
  • niedowidzenie jednoimienne symetryczne - uszkodzenie za ciałami kolankowatymi bocznymi

badanie widzenia barw :

badanie ostrości wzroku :

Tablice Shellna :

  • badany czyta litery z odległości 6 m.
  • przy każdym rzędzie podana jest w m. odległość z jakiej badany powinien widzieć litery
  • jeśli badany widzi wszystkie rzędy przy których jest liczba >6 oraz rząd przy którym jest 6 to ostrość wzroku jest prawidłowa (6/6 = 1,0)
  • jeśli badany widzi litery odpowiednio mniejszej liczby metrów ostrość wzroku jest ↓ np. 6/3
  • każde oko badamy osobno

Inne metody :

  • do badania użyć można tablic badania ostrości wzroku z bliska
  • można użyć np. gazetę i zaznaczamy z jakiej odległości potrafi jeszcze czytać
  • jeśli ostrość wzroku jest znacznie ↓ polecamy choremu liczyć palce ręki, oznaczamy w m. odległość z jakiej jeszcze liczy
  • jeśli ostrość wzroku jest znacznie upośledzona sprawdzamy czy chory ma poczucie światła i czy rozpoznaje ruchy ręki
  • można zrobić szpilką dziurkę w kartce – chory patrzy przez tę dziurkę i np. czyta
  • poprawa ostrości wzroku – upośledzenie wzroku ma charakter refrakcyjny
  • jeśli chory nosi okulary zaznaczamy jakie
  • szkła nie zmniejszają upośledzenia ostrości wzroku, jeśli wywołane jest ono zmianami w n. Wzrokowym

BADANIE NERWÓW : III, IV i VI :

szerokość szpar powiekowych :

  • w warunkach prawidłowych szpary powiekowe powinny być równe opadniecie powieki górnej (ptosis) :
  • może być częściowe, lub zupełne
  • występowanie :
    • porażenie n.III
    • ptosis sympathica w zespole Hornera
    • 3opadanie starcze
    • 3miastenia
  • wyższe ułożenie powieki (odciągnięcie powieki)

badanie ruchów gałek ocznych :

  • są skojarzone (nigdy nie możemy poruszać 1 okiem)
  • ruchy badamy polecając choremu śledzić palec, który przesuwamy w różnych kierunkach
  • wodzimy powoli i zatrzymujemy się na kilka sek. w pozycji krańcowej
  • ruchy:
    • z jednej strony na drugą
    • ze środka do góry i dołu
    • do góry i dołu gdy gałki oczne są max. wychylone w bok
  • należy odróżnić porażenia poszczególnych mięśni od porażenia spojrzenia:
    • w przyp. porażenia mm. występuje zwykle zez i dwojenie
  • dwojenie  się przy patrzeniu w kierunku mięśnia porażonego tzn. w kierunku w którym dany mięsień fizjologicznie porusza gałkę oczną
    • obrazem fałszywym jest obraz zewnętrzny (powstaje w oku z niedowładem)
  • należy też zbadać ruchy dowolne gałek ocznych
  • oczopląs (nystagmus) – są to mimowolne, rytmiczne, prawie zawsze obustronne ruchy gałek ocznych kierunek określamy wg. fazy szybkiej

badanie źrenic :

wielkość i kształt :

  • prawidłowe żrenice są równe i okrągłe
  • anisokoria :
    • pochodzenia kiłowego
    • zrosty tęczówki wywołane procesem zapalnym
    • zespół Hornera (jednostronne zwężenie żrenicy)
    • porażenie nerwu III (jednostronne rozszerzenie źrenicy)
  • źrenice rozszerzone :
    • atropina
    • skopolamina
    • kokaina
  • źrenice zwężone :
    • opium, morfina
    • wiąd rdzenia odruch źrenic na światło :
      • chory patrzy w dal
      • szybkim ruchem rzuca się strumień światła najpierw na jedną źrenicę, a potem na drugą
      • każdą źrenicę badamy osobno, aby wykluczyć reakcję konsensualną
    • badamy reakcję konsensualną:- polecamy patrzeć w dal, a następnie spojrzeć na palec badającego (w linii środkowej 5 – 7 cm. przed oczami badanego)
      • zwężenie drugiej źrenicy pod wpływem bodźca działającego na źrenicę pierwszą
      • pobudzenie powstaje w n. wzrokowym i dochodzi do obu jąder dodatkowych n.III odruch źrenic na akomodację i konwergencję :
    • fizjologicznie występuje zwężenie źrenicy przy patrzeniu na palec
    • konwergencja również powoduje zwężanie żrenic

BADANIE NERWU TRÓJDZIELNEGO :

zakres zaopatrywania n.V :

  • V1 : czuciowo górne piętro twarzy powyżej rima palpebrae :
    • szczególnie oko i oczodół, czoło, grzbiet nosa, zatokę czołową i sitową, powiekę górną, gałkę oczną
  • V2 : czuciowo środkowe piętro twarzy między rima palpebrae, a rima oris :
    • powieka dolna, boczna część nosa, okolicę skroni, szczęki, wargi górnej szczękę, górne zęby, zatoki przynosowe, błonę śluzową dolnej części nosa
  • V3 : czuciowo : dolne piętro twarzy poniżej rima oris (żuchwa, bródka, zęby dolne, język)
    • ruchowo : mm.żwacze, m. mylohyoideus, venter anterior m. digastrici mm. skroniowe, mm. skrzydłowe boczne i przyśrodkowe
    • * kąt żuchwy unerwia C2

badanie czucia na twarzy :

  • w zakresie unerwienia 3 gałęzi dotykając lekko odpowiednich okolic twarzy kawałkiem waty, lub papierkiem (czucie dotyku), szpilką (czucie bólu), probówkami z ciepłą i zimną wodą (czucie temperatury)

punkty uciskowe n.V :

  • w miejscu ujścia n. nadoczodołowego przez incisura supraorbitalis
  • w miejscu ujścia n. podoczodołowego przez foramen infraorbitale
  • w miejscu wyjścia n. bródkowego przez foramen mentale

odruch rogówkowy :

  • lekkie dotknięcie rogówki kawałeczkiem waty, lub papieru
  • ramię doprowaczające : V1
  • ramię odprowadzające :VII
  • pacjent w czasie badania patrzy w górę i na zewnątrz od lekarza
  • prawidłowo przymknięcie powieki oka badanego i przeciwnego
  • zniesienie – uszkodzenie ramienia doprowadzającego, lub odprowadzającego :
  • uszkodzenie V1 : żadne oko się nie zamyka
  • uszkodzenie VII : jedno oko się nie zamyka

badanie części ruchowej n.V :

  • chory otwiera usta i porusza żuchwą do boków i przodu:
  • czy podczas otwierania ust żuchwa nie zbacza do boku?
  • mm. skrzydłowe poruszają żuchwą w stronę przeciwną
  • w jednostronnym porażeniu n.V żuchwa zbacza w stronę porażenia wskutek przewagi mięśni strony zdrowej, chory nie może wykonać ruchu w stronę zdrową
  • napinanie mm. żwaczy i skroniowych :
    • chory silnie zaciska zęby i obmacuje się mięśnie
  • w znacznym zaniku mm. żwaczy i skroniowych obserwuje się zapadnięcie policzka i skroni

odruch żuchwowy :

  • uderzenie młotkiem w palec leżący na bródce chorego, który ma usta lekko otwarte
  • po uderzeniu następuje skurcz mm żwaczy i zamknięcie ust (minimalny ruch)
  • odruch :
    • ramię dośrodkowe i odśrodkowe : n.V3
  • silny toniczny skurcz m. żwaczy (trismus) :
    • tetanus

BADANIE NERWU TWARZOWEGO (VII) :

  • zakres unerwienia :
    • pars gustatoria :
      • 2/3 przednie języka
    • pars secretoria :
      • gandula submandibularis, sublingualis i linguales (chorda tympani)
      • gl. lacrimalis, gl. palatini, gl. nasales (n. petrosus maior)
    • pars motoria :
      • mm.mimiczne twarzy
      • m.stapedius
      • m. potyliczny i mm. małżowiny usznej
      • v. post. m. digastrici i m.stylohyoideus
      • platysma
      • unerwienie korowe mm. mimicznych górnej części twarzy jest jest obustronne (górna część jądra otrzymuje włókna skrzyżowane i nieskrzyżowane)
      • unerwienie korowe mm. dolnej częsci twarzy jest jednostronne (dolna część jądra otrzymuje tylko włókna skrzyżowane)
    • oglądanie twarzy chorego w spokoju i podczas rozmowy :
      • ocena symetrii :
        • fałdy nosowo – policzkowe
        • zmarszczki na czole
        • kącik ust
      • lekka asymetria twarzy może wystąpić u ludzi zupełnie zdrowych
    • polecić choremu :
    • zmarszczyć czoło (opuścić głowę i patrzeć w górę)
    • zmarszczyć brwi
    • zamknąć silnie oczy
    • pokazać zęby (wyszczerzyć)
  • ujawnia się niedowład mm. dolnej części twarzy
  • zagwizdać
  • dmuchać
  • w celu ujawnienia niedowładu m. okrężnego oka polecamy choremu silnie zacisnąć powieki i staramy się palcem rozewrzeć szpary powiekowe:
    • po stronie niedowładu łatwiej można otworzyć
  • starać się wywołać uśmiech na twarzy chorego:
    • podczas ruchów twarzy mimowolnych, związanych z emocjami niedowład w połowiczym porażeniu n.VII nie uajwnia się

objaw Chvostka :

  • normalnie n. VII jest niepobudliwy na bodźce mechaniczne
  • w tężyczce (tetania) pobudliwość mechaniczna n.VII wzrasta
  • po uderzeniu młotkiem w n.VII w okolicy pes anserinus otrzymuje się skurcz mm. twarzy

objaw Bella :

  • w przypadku obwodowego uszkodzenia n.VII
  • podczas zamykania oczu można zaobserwować ruch gałki ocznej do góry

odruch rogówkowy :

  • zniesiony, lub osłabiony po stronie porażonej

BADANIE NERWU PRZEDSIONKOWO – ŚLIMAKOWEGO (VIII) :

badanie słuchu :

  • poleca się choremu powtarzać szept i mowę głośną
  • fizjologicznie słyszymy szept z odległości 6 – 7 m
    • w tej odległości badany stoi bokiem do lekarza
    • chory zatyka palcem ucho nie badane
    • jeśli nie słyszy z tej odległości przybliżamy się i określamy odległość z której słyszy
  • porównanie ostrości słuchu obu uszu:
    • np. tykanie zegarka

próba Webera :

  • drgające widełki stroikowe przykładamy na środku czoła badanego
  • prawidłowo badany słyszy jednakowy dźwięk w obu uszach
  • uszkodzone ucho środkowe, lub zewnętrzne :
    • chory słyszy głośniej drganie widełek w uchu chorym
  • uszkodzenie aparatu odbiorczego :
    • chory wyrażniej słyszy stroik uchem zdrowym

próba Rinnego :

  • stroik przykładamy do wyrostka sutkowatego
  • chory ma powiedzieć kiedy przestanie słyszeć jego drgania
  • przewód słuchowy zewnętrzny zatyka palcem
  • gdy badany oświadczy że już nie słyszy zbliżamy stroik do przewodu słuchowego
  • prawidłowo przewodnictwo powietrzne jest dłuższe niż kostne i badany jeszcze jakiś czas słyszy drganie widełek (Rinne +)
  • podobnie w razie uszkodzenia aparatu odbiorczego
  • w chorobach ucha środkowego i zewnętrznego przewodnictwo powietrzne jest skrócone (Rinne - ), chory nie slyszy stroika przyłożonego do przewodu słuchowego zewnętrznego
  • dokładniejsze badanie przeprowadza się stroikami o różnej częstości drgań :
    • upośledzenie słyszenia tonów niskich w uszkodzeniu aparatu przewodzącego
    • upośledzenie słyszenia tonów wysokich w uszkodzeniu aparatu odbiorczego
  • próba kaloryczna Baranyego :
    • badanie układu przedsionkowego

próba Hallpike’a :

  • wykonuje się w przypadku zawrotów głowy związanych ze zmianą położenia
  • pacjent siada na płaskiej leżance, w taki sposób by po przyjęciu pozycji leżącej jego głowa zwisała poza leżanką
  • obrócić głowę pacjenta w jedną stronę
  • pajent powinien szybko położyć się na łóżku z wyprostowaną szyją (lekarz przytrzymuje głowę)
  • należy obserwować czy oczopląs występuje w stronę spojrzenia, czy występuje z pewnym opóźnieniem, czy ↓ się po powtórnym badaniu, czy pacjent odczuwa zawroty głowy
  • podobną próbę przeprowadzamy z drugiej strony
  • wyniki :
    • oczopląs nie występuje → prawidłowo
    • oczopląs kołowy z opóżnieniem, znika po pewnym czasie, występuje lekki zawrót głowy → obwodowy zespół przedsionkowy
    • oczopląs pojawia się od razu i nie znika → ośrodkowy zespół przedsionkowy

próba obracania (Unterberga) :

  • pacjent staje naprzeciwko lekarza z rękami wyprostowanymi i zwróconymi w kierunku lekarza
  • pacjent idzie w miejscu i po chwili zamyka oczy
  • jeśli stopniowo obraca się :
    • uszkodzenie po stronie w którą pacjent się obraca

oczopląs (nystagmus) :

  • są to mimowolne, rytmiczne ruchy gałek ocznych, ujawniające się najczęściej w skrajnym wychyleniu gałek
  • typ :
    • wahadłowy (obustronny)
    • rytmiczny (z wyraźną fazą jednostronną)
  • postać :
    • poziomy
    • pionowy
    • skośny
    • obrotowy
  • kierunek :
    • określany wg zwrotu fazy szybiej
  • szybkość
  • amplituda :
    • grubofalisty
    • drobnofalisty

natężenie :

  • I0 tylko przy patrzeniu w kierunku fazy szybkiej
  • II0 też przy patrzeniu na wprost
  • III0 przy patrzeniu w obu kierunkach
  • w uszkodzeniu błędnika faza szybka ukierunkowuje się w stronę zdrową, oczopląs jest zwykle poziomy, lub poziomoobrotowy, drobnofalisty
  • w uszkodzeniach ośrodkowych faza szybka w stronę chorą, lub oczopląs wahadłowy, grubofalisty, często z komponentą pionową
  • oczopląs optokinetyczny :
    • przy patrzeniu na jednostronnie przesuwajace się obrazy w polu widzenia (np. podczas jazdy pociągiem)
    • faza szybka przeciwnie do kierunku przesuwania się obrazów
    • zanika w uszkodzeniach płata skroniowego, lub ciemieniowego

BADANIE NERWU GARDŁOWO JĘZYKOWEGO (IX) I BŁĘDNEGO (X) :

zakres unerwienia :

  • nerw IX :
    • czuciowo : górna część gardła, ucho środkowe, korzeń języka, podniebienie miękkie, migdałki
    • smakowo : 1/3 tylna języka
    • ruchowo : m. constrictor pharyngis sup., m. stylopharyngeus
    • parasympatycznie : gl. parotis, buccales et labiales
  • nerw X :
    • ruchowo : mm. podniebienia miękkiego, gardła, przełyku, krtani
    • czuciowo : opona twarda tylnej jamy czaszki, ucho zewnętrzne, krtań
    • parasympatycznie i czuciowo : narz. kl. piersiowej i jamy brzusznej

oglądanie gardła :

  • przyciskamy język szpatułką i oglądamy ustawienie łuków podniebiennych w spokoju i podczas fonacji (chory mówi „aaaaa”)
  • łuk podniebienny po stronie niedowładu jest ustawiony niżej i nie unosi się podczas fonacji
  • prawidłowo podczas fonacji języczek unosi się pozostając w linii środkowej
  • jeśli podniebienie jest porażone po jednej stronie języczek zbacza w stronę zdrową
  • objaw firankowy :
    • podczas fonacji tylna ściana gardła przesuwa się w stronę zdrową
  • dysfagia :
    • można dać pacjentowi wodę do przełknięcia
  • mowa :
    • ma przydżwiek nosowy i jest dyzartryczna

badanie odruchu podniebiennego i gardłowego :

  • włókna n.IX i X są ramieniem doprowadzającym i odprowadzającym łuku odruchowego
  • odruchy te mogą być osłabione, lub zniesione u zdrowych
  • odruch podniebienny :
    • wywołujemy dotykając szpatułką obu łuków podniebiennych
    • prawidłowo łuk podniebienny unosi się
  • odruch gardłowy :
    • dotykamy szpatułką tylnej ściany gardła
    • prawidłowo odruch wymiotny i uniesienie języczka

badanie smaku :

  • nerw VII – 2/3 przednie języka
  • nerw IX – 1/3 tylna języka
  • kładziemy bagietką na różne strony i części języka kolejno szczyptę cukru, soli kwasku cytrynowego i chininy
  • chory pokazuje na krtce z napisami jaki to smak
  • po każdym badaniu dokładne przepłukanie ust
  • ważna jest kolejność
  • badanie smaku na tylnej części języka :
    • dotknięcie słabym prądem galwanicznym wywołuje kwaśny smak

BADANIE NERWU DODATKOWEGO (XI) :

zakres unerwienia :

  • m. sternocleidomastoideus i m. trapezius
  • dana półkula mózgowa zaopatruje m. sternocleidomastoideus po swojej stronie i m. trapezius po stronie przeciwnej

badanie ruchów głowy :

  • napinanie m. sternoleidomastoideus ( zwraca głowę w stronę przeciwną)
  • polecamy choremu wykonać zwrot najpierw w jedną stronę, potem w drugą, jednocześnie przeciwstawiamy temu ruchowi opór ręki położonej na policzku chorego, a drugą ręką obmacujemy mięsień

badanie m. trapezius :

  • siłę górnej części m. trapezius badamy przeciwstawiając opór ruchowi unoszenia barków, jednocześnie obserwując napinanie mięśnia
  • przy porażeniu łopatka obniża się, oddala się od linii środkowej ciała, niekiedy odstaje

interpretacja :

  • niedowład m. sternocleidomastoideus i m. trapezius po tej samej stronie
    • obwodowe porażenie n.IX
  • niedowład m. sternocleidomastoideus po tej samej stronie i m. trapezius po przeciwnej :
    • porażenie ośrodkowe po stronie m. sternocleidomastoideus
  • opóżnienie ruchu unoszenia barku po jednej stronie :
    • porażenie ośrodkowe po stronie przeciwnej

BADANIE NERWU PODJĘZYKOWEGO (XII) :

zakres unerwienia :

  • mm. języka

badanie języka :

  • po szerokim otwarciu j. ustnej oglądamy język:
    • czy są drgania pęczkowe
  • chory wysuwa język do przodu :
    • czy są zaniki
    • czy są drgania
    • czy nie zbacza po wysunięciu
  • chory wysuwa język na brodę i przytrzymuje
  • badanie ruchów języka
  • ocena siły mięśniowej
    • pacjent wypycha policzek językiem
    • lekarz próbuje wepchnąć język od zewnątrz
    • powtórzyć po drugiej stronie twarzy

interpretacja :

  • jednostronne porażenie obwodowe :
    • język zbacza w stronę uszkodzenia (m. genioglossus strony zdrowej przepycha język w stronę uszkodzenia)
  • porażenie ośrodkowe :
    • język zbacza w stronę zdrową

BADANIE KOŃCZYNY GÓRNEJ :

Oglądanie:

ułożenie kończyny :

  • w hemiplagia capsularis :
    • ramię lekko odwiedzione
    • przedramię zgięte w stawie łokciowym i lekko nawrócone (pronacja)
    • ręka i palce ręki w zgięciu dłoniowym
    • towarzyszy mu ułożenie wyprostne k. dolnej
  • w zespole parkinsonowskim :
    • palce przywiedzione, zgięte w stawach podstawowych pod kątem 100 o , w stawach międzypaliczkowych wyprostowane
    • kciuk wyprostowany, a jego opuszka przylega do opuszki wskaziciela

skóra :

  • rany
  • otarcia naskórka
  • blizny
  • zaburzenia troficzne
  • znamiona
  • naczyniaki
  • guzki układające się wzdłuż nerwów
  • pęcherzyki
  • zabarwienie, ciepłota

stan mięśni :

  • zanik masy mięśniowej :
    • rozlany (najczęściej z bezczynności)
    • ograniczony (najczęściej uszkodzenie n. obwodowego)

drżenie pęczkowe i włókienkowe (fasciculatio i fibrillatio) :

  • drżenie pęczkowe :
    • powstaje wskutek szybkich skurczów włókienek mięśniowych
    • jest wyrazem patologicznych wyładowań ze schorzałej kom. ruchowej
    • są to niewielkie drgania podskórne odpowiadające skurczom jednostki ruchowej
    • najcz. w przewlekłych sprawach zwyrodnieniowych uszkadazjących kom. ruchowe rogów przednich rdzenia np. stwardnienie boczne zanikowe
  • drżenie włókienkowe :
    • występuje w odnerwionych włóknach mięśniowych
    • powstaje na skutek nadwrażliwości wyrodniejących włókien mięśniowych w stosunku do Ach tkankowej
    • nie jest widoczne pod skórą

hiperkinezy (ruchy mimowolne) :

  • drżenie :
    • spoczynkowe, kinetyczne (pozycyjne, zamiarowe)
    • polecić pacjentowi narysować spiralę, lub połączyć dwie równoległe linie (wykrywanie drżenia minimalnego)
  • ruchy pląsawicze :
    • są to szybkie nieskoordynowane ruchy nie mające stałej i określonej postaci
    • nakładają się na ruchy celowe, lub występują w spoczynku
  • ruchy atetotyczne :
    • są to powolne ruchy dotyczące odsiebnych części kończyn zwykle palców rąk
    • palce są nadmiernie wyprostowane i przybierają dziwacze, niezwykłe ustawienia
    • często towarzyszą porażeniom dziecięcym
  • mioklonie :
    • są to szybkie, nieregularne, nagłe skurcze mięśni, lub nawet części mięśnia
    • częściej występują w mm. kończyn
    • występują w ostrym nagminnym zapaleniu mózgu
  • ruchy dystoniczne :
    • ruchy skręcające obejmujące głównie mięśnie pasa barkowego i miednicy
    • w mięśniach tułowia powodują podczas chodzenia wygięcie kręgosłupa do przodu (dystonia torsyjna)
  • hemibalizm :
    • są to obrotowe ruchy dotyczące tułowia i kończyn pojawiające się jednostronnie
    • występują w uszkodzeniu jądra niskowzgórzowego

BADANIE RUCHÓW CZYNNYCH :

  • polecamy choremu wykonywać ruchy czynnne jednocześnie prawą i lewą kończyną w poszczególnych stawach
  • zwracamy uwagę na zakres i szybkość ruchów
  • ruchy po stronie dominującej są zazwyczaj silniejsze i sprawniejsze
  • badamy kolejno :
    • ruch barku (ku górze, przodowi, tyłowi)
    • ruchy w stawie barkowym (ruchy wyprostowanej k.g w płaszczyźnie czołowej i strzałkowej)
    • ruchy w stawie łokciowym
    • ruchy w stawie nadgarstkowym
    • ruchy palców (zginanie, postowanie, odwodzenie, przywodzenie)

próba mijania (zbaczania) :

  • polecamy choremu wyciągnąć przed siebie obie wyprostowane kończyny górne, zamknąć oczy i trzymać kończyny nieruchomo
  • gdy kończyna po jednej stronie opada :
    • niedowład
    • zab. móżdżkowe
  • polecamy choremu jednocześnie podnieść do góry obie wyprostowane kończyny górne
    • po stronie niedowładu kończyna opóźnia się i występuje lekkie zgięcie w stawie łokciowym
  • korzenie rdzeniowe :
    • - C5 :
      • odwodzenie barku
      • zginanie w stawie łokciowym
      • odruch z m. dwugłowego
    • - C6 :
      • zginanie w stawie łokciowym (półnawróconej)
      • odruch z m. brachioradialis
    • - C7 :
      • prostowanie palców
      • prostowanie w stawie łokciowym
      • odruch z m. triceps brachii
    • - C8 :
      • zginanie palców
    • - Th1 :
      • małe mięśnie dłoni

BADANIE RUCHÓW BIERNYCH I NAPIĘCIA MIĘŚNI :

  • pacjent powinien mieć odwróconą uwagę np. rozmową
  • podczas badania polecamy choremu rozluźnić mięśnie
  • wykonujemy kolejno ruchy we wszystkich stawach obu kończyn
  • zwracamy uwagę na zakres ruchów i napięcie mięśniowe
  • opór który wyczuwamy podczas wykonywania ruchów biernych wskutek napinania się mięśni jest miarą napięcia mieśniowego
  • ocenę napięcia umożliwia też obmacywanie mięśni w spokoju i podczas ruchów biernych

zakres ruchów biernych :

  • ograniczenie zakresu :
    • zmiany w stawach
    • przykurcze (contractura) – rozwijają się w następstwie silnego i długotrwałego ↑ napięcia mięśni, lub w następstwie niedowładu

napięcie mięśniowe :

  • obniżone :
    • ↓ oporu podczas wykonywania ruchów biernych
    • mięśnie zwiotczałe, kontury zatarte,
    • nadmierna ruchomość stawów (możliwe wyprostowanie, lub zgięcie w zakresie przekraczającym granice fizjologiczne)
    • podczas wykonywania szybkich ruchów biernych (potrząsanie) przedramieniem w różnych kierunkach łatwo można zauważyć nadmierne wychylenie ręki
  • stan spastyczny (kurczowy) :
    • spasticitas
    • wzmożenie napięcia mięśniowego typu scyzorykowego
    • podczas wykonywania biernych ruchów szybkich na początku ruchu opór jest największy, po czym dość nagle ↓ się i w miarę wykonywania ruchów czasem zupełnie ustępuje
    • towarzyszy uszkodzeniu drogi korowo – rdzeniowej
  • sztywność (rigiditas) :
    • podczas wykonywania ruchów biernych występuje opór stały w trakcie całego ruchu
    • może być sztywność typu rury ołowiowej, lub koła zębatego
    • występuje w chorobach zwojów podstawy

BADANIE SIŁY MIĘŚNIOWEJ :

  • poleca się choremu wykonać ruch w jednym ze stawów, a jednocześnie przeciwstawiamy temu ruchowi opór własnej ręki
  • badamy siłę we wszystkich stawach w kolejności tj. przy badaniu ruchów czynnych
  • osłabienie siły mięśniowej = niedowład (paresis)
  • całkowita niemożność wykonania ruchu = porażenie (paralysis)
  • niedowład w skali bydgoskiej :
    • kończyna górna :
      • 0p. – brak ruchu, lub ślad ruchu
      • 1p. – możliwość wykonania niepełnego zakresu ruchu w odciążeniu
      • 2p. – pełen zakres ruchów bez obciążenia
      • 3p. – pełen zakres ruchów z obciążeniem ręka :
      • 0p. – brak ruchu
      • 1p. – ręka chwytna
      • 2p. – ręka manipulacyjna z pełną opozycją kciuka
      • 3p. – ręka gestowa

BADANIE ODRUCHÓW :

  • wzmacnianie odruchów :
    • np. pacjent zaciska zęby

odruch z m. brachioradialis :

  • ośrodek C5 – C6 (n. radialis)
  • ramię chorego jest przywiedzione, przedramię zgięte w stos. do ramienia pod kątem ok. 120o , ręka w ułożeniu pośrednim między supinacją i pronacją
  • lekarz ujmuje silnie lewą ręką brzeg łokciowy ręki badanego i uderza młotkiem w wyrostek rylcowaty k. promieniowej
  • następuje zgięcie w stawie łokciowym (skurcz m. brachioradialis, m. biceps brachii i m. brachialis internus)
  • po uderzeniu w wyrostek rylcowaty często równocześnie stwierdza się odruch Jacobsona :
    • polega na zgięciu palców
    • obustronny jest fizjologiczny, a jednostronny patologiczny

odruch z m. biceps brachii :

  • ośrodek C5 – C6 (n. musculocutaneus)
  • ułożenie kończyny jak w odruchu z m. brachioradialis, ale ręka jest w całkowitej supinacji i opiera się na dłoni lekarza
  • wyczuwamy ścięgno m. dwugłowego i uderzamy w nie młotkiem
  • powoduje to skurcz m. dwugłowego i zgięcie w stawie łokciowym

odruch z m. triceps brachii :

  • ośrodek C7 (n. radialis)
  • unosimy ramię ku górze do kąta 70 – 75o w stosunku do tułowia
  • zginamy kończynę w stawie łokciowym do kąta nieco > 90o
  • podtrzymujemy ramię w ten sposób, aby zwisało ku dołowi
  • uderzamy w ścięgno m. trójgłowego tuż powyżej wyrostka łokciowego (olecranon)
  • występuje skurcz m. trójgłowego i ruch wyprostny przedramienia
  • inny sposób : ramię unosimy do poziomu i podtrzymujemy tak aby zwisające swobodnie przedramię tworzyło z nim kąt prosty, dalej tjw.

odruch Meyera :

  • odruch z grupy odruchów podstawowych
  • przywiedzenie i wyprostowanie kciuka podczas silnego zgięcia w stawie podstawowym III, lub IV palca ręki
  • obusronny brak może być fizjologiczny
  • jednostronny brak :
    • uszkodzenie drogi korowo – rdzeniowej

odruch chwytny :

  • występuje jednostronnie w przypadku guza płata czołowego
  • przeciwstronnie do uszkodzenia
  • chory mimowolnie chwyta przedmiot, który mu się wsadzi do ręki
  • usunięcie przedmiotu napotyka trudności
  • chory sam nie może czynnie wypuścić przedmiotu

zmiany patologiczne :

  • żywe i wygórowane odruchy :
    • w zespole piramidowym
  • osłabienie, lub zniesienie odruchów :
    • ogólne : neuropatia obwodowa zespół móżdżkowy
    • odosobnione : uszkodzenie obwodowego neuronu ruchowego
  • anizorefleksja = asymetria odruchów
  • odruch odwrócony (paradoksalny) :
    • odruch w danym miejscu jest zniesiony, lecz zarazem przeniesiony na niższy poziom
    • poziom zniesionego odruchu odpowiada miejscu zmian chorobowych
    • np. odruch z m. dwugłowego zniesiony, lecz uderzenie wywołuje skurcz m. trójgłowego
    • jest objawem uszkodzenia obwodowego neuronu ruchowego na danym poziomie np.C5 połączonego z uszkodzeniem ośrodkowego neuronu ruchowego poniżej tego poziomu (zajęcie rdzenia kręgowego na poziomie zniesionego odruchu)
  • powolne rozlużnianie mięśni po wywołaniu odruchu :
    • objaw niedoczynności tarczycy

BADANIE CZUCIA POWIERZCHOWNEGO :

  • oczy powinny być zasłonięte
  • porównywać symetrycznie
  • określając granice upośledzenia czucia rozpoczynamy badanie od stosowania bodźca na obszarze na którym stwierdza się upośledzenie czucia

czucie dotyku :

  • badamy kawałkiem papieru, lub waty
  • anaesthesia : zniesienie czucia dotyku
  • hypaesthesia (hipestezja) : ↓ czucia dotyku
  • hyperaesthesia (przeczulica) : ↑ czucia dotyku

czucie bólu :

  • badamy szpilką
  • okresowo stosuje się bodziec dotykowy i chory ma określić co czuje (ostre, czy tępe)
  • analgesia : zniesienie czucia bólu
  • hypalgesia : ↓ czucia bólu
  • hyperalgesia : ↑ czucia bólu

czucie temperatury :

  • dotykamy probówką z zimną i ciepłą (50o) wodą
  • termoanalgesia : zniesienie czucia temperatury
  • termohypalgesia : ↓ czucia temperatury
  • termohyperalgesia : ↑ wrażliwość na bodźce cieplne

przy podejrzeniu uszkodzenia płata ciemieniowego dodatk. badamy :

  • badanie umiejscowienia bodźca :
    • chory pokazuje palcem, gdzie wystąpił bodziec
  • rozróżnianie dwóch bodźców :
    • cyrklem Webera
    • można też za pomocą 2 szpilek, lub zapałek
    • miarą wrażliwości jest odległość między dwoma bodźcami, które badany powinien odczuwać jako oddzielne
  • odczytywanie znaków pisanych na skórze (dermoleksja) :
    • kreślimy na powierzchni skóry badanego krzyżyk, kółko, lub cyfry
    • chory z zamkniętymi oczyma ma rozpoznać co to było

BADANIE CZUCIA GŁĘBOKIEGO :

  • chory ma zamknięte oczy
  • wykonujemy ruchy bierne kończyną badanego i polecamy mu określić kierunek ruchu i ułożenie kończyny
  • zaczynamy od części dystalnych
    • jeśli badany określi prawidłowo ruchy i ułożenie kciuka wówczas nie badamy czucia głębokiego w innych stawach (zaburzenia występują najpierw w częściach odsiebnych)
    • jeśli są zaburzenia w badaniu kciuka badamy dalej stawy bliższe i określamy zakres zaburzeń
    • można też polecić naśladować choremu te ruchy w drugiej kończynie
    • wkładamy choremu do ręki rózne przedmioty i ma powiedzieć co to jest (z zamkniętymi oczami)

zmiany patologiczne :

  • stereoanestezja :
    • niemożność określenia kształtu i wielkości przedmiotów trzymanych w ręce
    • towarzyszy upośledzeniu czucia głębokiego
  • stereoagnozja :
    • gdy występuje w.wym. objawy, ale bez upośledzenia czucia głębokiego

BADANIE ZBORNOŚCI RUCHÓW :

próba palec – nos :

  • choremu poleca się trafić końcem palca wskazującego w czubek nosa
    • powoli i szybko
    • najpierw z zamkniętymi, potem z otwartymi oczami
  • chory nie trafia :
    • ataksja móżdżkowa
    • ataksja tylnosznurowa (z zamkniętymi oczami)
    • zaburzenia czucia głebokiego

próba mijania (zbaczania) :

  • po stronie odpowiadającej ognisku chorobowemu kończyna zbacza na zewnątrz

diadochokineza :

  • zdolność do wykonywania szybkich ruchów naprzemiennych np. nawracanie i odwracanie ręki, przebieranie palcami, zamykanie i otwieranie pięści
  • adiadichokineza :
    • niemożność wykonywania w.wym. ruchów
  • dysdiadochokineza :
    • ograniczenie zdolności wykonywania w.wym. ruchów
  • zaburzenia diadochokinezy występują w :
    • zespole móżdżkowym

BADANIE KOŃCZYNY DOLNEJ :

OGLĄDANIE :

  • tj kończyna dolna

BADANIE RUCHÓW CZYNNYCH :

  • badamy obustronnie ruchy czynne :
    • w stawie biodrowym
    • w stawie kolanowym
    • w stawie skokowym
    • w stawach palców stóp

korzenie rdzeniowe :

  • L1 – L2 :
    • zgięcie w stawie biodrowym
  • L3 – L4 :
    • prostowanie w stawie kolanowym
    • odruch kolanowy
  • L5 :
    • prostowanie palucha stopy
  • S1 :
    • prostowanie w stawie biodrowym
    • zgięcie w stawie kolanowym
    • zgięcie podeszwowe stopy

BADANIE RUCHÓW BIERNYCH I NAPIĘCIA MIĘŚNI :

  • tj. kończyna górna

BADANIE SIŁY MIĘŚNIOWEJ :

  • tj. kończyna górna

niedowład w skali bydgoskiej :

  • 0p. – brak ruchu, lub ślad ruchu
  • 1p. – niepełny zakrres ruchów w odciążeniu
  • 2p. – pełny zakres ruchów bez obciążenia
  • 3p. – pełny zakres ruchów z obciążeniem

próba Barrego :

  • choremu leżącemu na brzuchu zginamy obie kończyny dolne w stawach kolanowych pod kątem prostym i polecamy utrzymać kończyny w tej pozycji
    • po stronie niedowładu kończyna opada (można wykryć lekki niedowład)

inne sposoby wykrycia lekkiego niedowładu :

  • leżący chory kładzie skrzyżowane ręce na klatce piersiowej, rozsuwa nieco kończyny dolne i siada
    • ludzie zdrowi opierają się piętami o posłanie
    • jeśli jest niedowład kończyna się unosi
    • uniesienie 1, lub obu kończyn może wystąpić w chorobach móżdżku

BADANIE ODRUCHÓW :

  • odruchy można wzmocnić przez zaciśnięcie pięści, lub złączenie dłoni i ich rozciąganie, liczenie patrzenie w sufit itp.
  • brak odruchu można stwierdzić dopiero po wielokrotnym badaniu ze wzmocnieniem

odruch kolanowy (rzepkowy) :

  • ośrodek : L2 – L4 (n. udowy)
  • chory siedzi na krześle ze stopami opartymi o podłogę, kończyny zgięte w stawach kolanowych pod kątem 100o
  • lekarz kładzie rękę na udzie chorego i uderza młotkiem tuż poniżej rzepki w ścięgno m. qadriceps
    • widoczny i wyczuwalny jest skurcz m. qadriceps oraz ruch wyprostny w stawie kolanowym
    • niekiedy występuje równoczesne przywiedzenie kończyny badanej, czasem obu kończyn (skurcz przywodzicieli)
  • można też wywołać gdy nogi swobodnie zwisają
  • u chorych leżących kończyny zginamy w stawach kolanowych pod kątem 120 – 130o, stopy opierają się całą powierzchnią o posłanie, chory rozlużnia mięśnie, lekarz podtrzymuje obie kończyny jedną ręką, którą umieszcza pod kolanami badanego

odruch skokowy :

  • ośrodek S1 – S2 (n. kulszowy)
  • chory klęczy na krześle, lub łóżku tak, aby tylko stopa luźno zwisała poza brzeg krzesła, lub łóżka
  • uderzamy młotkiem w ścięgno Achillesa
    • następuje skurcz m. triceps surae i zgięcie podeszwowe stopy
  • u chorych leżących odruch możemy wywołać po odwiedzeniu kończyny i zgięciu w stawie kolanowym w ten sposób, aby podudzie tej kończyny krzyżowało się z podudziem drugiej kończyny, która pozostaje wyprostowana

odruch podeszwowy :

  • ośrodek S1 – S2 (n. kulszowy)
  • drażnienie skóry podeszwy wywołuje zgięcie podeszwowe palucha
  • należy drażnić skórę zewnętrznej powierzchni podeszwy wdłuż linii biegnącej od pięty ku okolicy nasady V palca
  • zgięciu palucha towarzyszy zgięcie pozostałych palców stopy
  • reakcja obronna :
    • paluch prostuje się i pozostałe palce też, a stopa zgina się w kostce
    • należy powtórzyć badanie delikatniej
  • zniesienie odruchu (areflexia plantis) :
    • paluch ani się nie prostje, ani nie zgina
    • może wystąpić w wyniku oziębienia stopy

odruch Babińskiego :

  • odruch patologiczny
  • wywołujemy tj. podeszwowy
  • występuje grzbietowe zgięcie palucha
  • (+) objaw Babińskiego :
    • uszkodzenie drogi korowo – rdzeniowej
    • w 1 – 2 rż. fizjologiczny
  • łącznie z odruchem Babińskiego często występuje wachlarzowate odwiedzenie palców stopy (objaw wachlarza)
  • może wystąpić zgięcie grzbietowe stopy, zgięcie w stawie kolanowym i biodrowym
    • wyraz automatyzmu rdzeniowego

odruch Rossolimo :

  • odruch patologiczny
  • uderzamy szybko i dość energicznie opuszkami palców, lub młotkiem w opuszki palców stopy
    • rozciąginięcie zginaczy palców stopy i zgięcie podeszwowe palców stopy
  • (+) odruch Rossolimo :
    • jeden z pierwszych objawów SM
    • uszkodzenie drogi korowo – rdzeniowej
    • niekiedy u zdrowych

klonusy :

  • gdy odruchy są bardzo wzmożone towarzyszą im klonusy
  • o klonusie mówimy gdy wystąpią co najmniej 3 rytmiczne skurcze
  • klonus rzepki (rzepkotrząs) :
    • można go uzyskać nagłym ruchem biernym rzepki ku dołowi
    • silnie ująć rzepkę miedzy kciuk i palec wskazujący i pociągnąć ku dołowi
    • w m. quadriceps występują rytmiczne skurcze co powoduje ruchy rzepki ku górze i ku dołowi
  • klonus stopy (stopotrząs) :
    • po nagłym wykonaniu grzbietowego zgięcia stopy
    • kończyna zgięta w stawie kolanowym i stopa podtrzymywana w zgięciu ręką badającego
    • niekiedy klonus pojawia się po wywołaniu odruchu skokowego

BADANIE CZUCIA POWIERZCHOWNEGO I GŁĘBOKIEGO :

  • tj. kończyna górna
  • zaczynamy od palucha

OBJAWY ROZCIĄGOWE :

objaw Laseque’a :

  • uniesienie ku górze kończyny dolnej wyprostowanej w stawie kolanowym powoduje rozciągnięcie n. ischiadicus i ból
  • chory leży na plecach
  • lekarz kładzie rękę na przedniej powierzchni uda badanego, a drugą ręką umuje od dołu powyżej kostki podudzie i powoli unosi wyprostowaną kończynę do kąta ok. 80o
  • w razie ucisku na L5 – S1 uniesienie wywołuje ból wzdłuż n. ischiadicus i zgięcie w stawie kolanowym
  • inny sposób polega na uniesieniu ku górze kończyny zgiętej w stawie kolanowym, a następnie po wykonaniu silnego zgięcia w stawie biodrowym powoli prostujemy kończynę w stawie kolanowym
  • można też polecić choremu leżącemu usiąść nie zginając kończyn dolnych, lub choremu w pozycji stojącej kazać się pochylić do przodu
  • obustronny objaw Laseque’a występuje w zapaleniu wielonerwowym i wielokorzonkowym

objaw Fajersztajna – Krzemickiego :

  • ból i zgięcie kończyny chorej zjawia się podczas badania objawu Laseque’a po stronie zdrowej

objaw Mackiewicza :

  • objaw rozciągowy n. udowego
  • chory leży na brzuchu
  • zgięcie podudzia wywołuje ból na przedniej powierzni uda

BADANIE ZBORNOŚCI RUCHÓW :

próba pięta – kolano :

  • polecamy choremu trafić piętą jednej nogi w kolano drugiej
  • najpierw z otwartymi oczami potem z zamkniętymi
  • powoli i szbko
  • kolejno jedną i drugą kończyną
  • ujawnia się ataksja móżdżkowa, lub tylnosznurowa

BADANIE CHODU :

  • zwracamy uwagę na kończyny górne i dolne, na postawę chorego podczas chodzenia
  • chory najpierw chodzi z otwartymi, a potem z zamkniętymi oczami

chód paretyczny (niedowładny) :

  • chory chodzi powoli, małymi krokami, z trudnością przesuwa stopy (powłuczy nogami)
  • jeśli niedowład jest szczególnie nasilony w prostownikach stóp chód staje się brodzący
  • występowanie :
    • niedowład wiotki kończyn dolnych

chód brodzący :

  • z powodu opadnięcia stóp chory nadmiernie zgina nogi w kolanach
  • występowanie :
    • zapalenie wielonerwowe

chód kaczkowaty :

  • podczas chodzenia kołysanie w biodrach
  • uderzająca jest trudność wchodzenia na schody
  • występuje niedowład mm. obręczy i ud
  • występowanie :
    • postępująca dystrofia mięśniowa (dystrophia musculorum progressiva)

chód spastyczny (kurczowy) :

  • chory podczas chodzenia nie zgina kończyn w stawach kolanowych, z trudnością odrywa stopy od podłoża i przesuwając kończyny zaczepia palcami o podłogę
  • występowanie :
    • niedowład spastyczny kończyn dolnych

chód koszący :

  • chodzenie umożliwiają głównie ruchy w stawie biodrowym
  • wyprostne ułożenie kończyny jest powodem tego, że chory podczas chodzenia nie odrywając niedowładniętej stopy od podłogi zakreśla półkule (circumductio) czyli kosi
  • jednocześnie kończyna górna zachowuje charakterystyczne ułożenie zgięciowe :
    • ramię lekko odwiedzione, przedramię zgięte, ręka i palce ręki zgięte dłoniowo
  • wystepowanie :
    • spastyczny niedowład połowiczy pochodzenia mózgowego
  • chód małymi kroczkami :
    • jednoczesnie usztywnienie i pochylenie tułowia ku przodowi
    • brak fizjologicznych współruchów kończyn górnych (balansowanie rąk) podczas chodzenia
  • występowanie :
    • zespoły parkinsonowskie

chód móżdżkowy :

  • podobny do chodu człowieka pijanego
  • chwianie się i zataczanie podczas chodzenia
  • aby utrzymać równowagę chory szeroko rozstawia kończyny (chód na szerokiej podstawie)
  • asynergia tułowia :
    • brak prawidłowej koordynacji ruchów kończyn dolnych i tułowia
    • chory podczas chodzenia jakby pozostawia tułów w tyle
  • zamnięcie oczu nie zwiększa zaburzeń, lub tylko lekko je nasila
  • w razie uszkodzenia robaka chory pada do tyłu
  • w uszkodzeniu półkuli chory pada na stronę uszkodzoną

chód tylnosznurowy (generalski) :

  • dyssymetria :
    • kroki nierównej długości, zwykle większe niż prawidłowe
    • chory nadmiernie zgina kolana, gwałtownie wyrzuca stopy i silnie uderza piętą o ziemię
  • chód jest niepewny :
    • podczas chodzenia chory stale patrzy na stopy
  • zamknięcie oczu nasila zaburzenia
  • występowanie :
  • choroby przebiegające z uszkodzeniem sznurów tylnych :
    • ~ wiąd rdzenia
    • ~ zwyrodnienie sznurowe rdzenia
    • ~ w niektórych postaciach zapalenia wielonerwowego (pobłonicze, alkoholowe) wskutek uszkodzenia obwodowych włókien przewodzących pobudzenia proprioceptywne

OBJAWY OPONOWE :

próba Romberga :

  • polecamy choremu stanąć z przywiedzionymi stopami i następnie zamknąć oczy
  • w niezborności tylnosznurowej :
    • po zamknięciu oczu chory zaczyna się chwiać, może nawet upaść
  • w uszkodzeniu móżdżku :
    • chory chwieje się
    • zamknięcie oczunie ↑ zaburzeń równowagi, lub tylko nieznacznie je nasila
  • wzmocniona próba Romberga :
    • chory staje na palcach

próba Babińskiego :

  • stojącemu choremu nachylamy do tyłu głowę i tułów
  • u zdrowych :
    • lekkie zgięcie w stawach kolanowych i skokowych
  • ataksja móżdżkowa:
    • chory pada ku tyłowi

próba Untenberga (chód kompasowy) :

  • jeśli choremu z uszkodzoną półkulą, lub błędnikiem polecimy chodzić w miejscu z zamkniętymi oczami to wówczas obraca się w stronę uszkodzoną

Bibliografia :
1.Mazur „Neurologia – myślenie kliniczne”
2.Jakimowicz – „Neurologia kliniczna”
3.Fuller – „Badanie neurologiczne – to proste”

Masz ciekawy materiał który mógłby być opublikowny na naszej stronie? Przeslij go do nas!

Widzisz błąd? Prosimy daj nam znać: uwagi@fizjoterapeutom.pl

Podoba Ci się nasz artykuł? Pokaż go znajomym: